Dzień 10: Szanghaj

Centralna klatka schodowa Muzeum Szanghaju
Posągi realnych i mitycznych stworzeń przed gmachem muzeum

To już nasz ostatni dzień w Państwie Środka. Opuszczaliśmy hotel dość późno - około 11:00! Z jednej strony to dobrze - był czas, żeby się wyspać przed męczącą podróżą powrotną i spakować od zera walizki. Dotychczas, jak to na objazdówce, wyjmowaliśmy z nich tylko to co niezbędne danego dnia i upychaliśmy zużyte rzeczy. Zrobił się w środku niezły bałagan, więc była okazja, żeby je na spokojnie zapakować, tak żeby były równomiernie wyważone i łatwo się toczyły. A z drugiej strony można by 3-4 godziny spędzić na dodatkowym zwiedzaniu Szanghaju - np. Ogród Botaniczny (podobno największy w Chinach) czy świątynię Longhua Si (z 1700-letnią, 40-metrową pagodą). Albo Ogród Yu Yan, który poprzedniego dnia zastaliśmy zamknięty. Taki luźny program tego dnia wynika zapewne z faktu, że w poprzednim sezonie turyści jechali do Pekinu pociągiem - musieli więc opuszczać miasto wczesnym popołudniem a nie wieczorem. Mimo późnego wyjazdu z hotelu na śniadanie i tak trzeba było iść wcześnie, bo poprzedniego dnia zaobserwowaliśmy, że choć dań jest spory wybór, to nie są uzupełniane i dla późnych gości niewiele pozostaje. To jedyny minus hotelu Hai Yan.

Muzeum Szanghaju

Muzeum Szanghajskie uważane jest za jedno z najważniejszych chińskich muzeów (być może dlatego w programie wycieczki mylnie nazwano je Muzeum Narodowym). Założone zostało w 1952 roku przy ulicy Nankinjskiej, a w 1996 roku przeniesione do aktualnej siedziby. Przed muzeum stoją wielkie (2-3 metrowe) posągi tych stworów, które wcześniej widywaliśmy na krawędziach dachów cesarskich budowli - tym razem można je było zobaczyć dokładnie. Trzypiętrowy nowoczesny budynek mieści ponoć 120 tys. eksponatów. Zawiera 11 galerii tematycznych i kilka wystaw czasowych. Pilotka opisała nam w skrócie co gdzie się znajduje, więc uznaliśmy, że zaczniemy zwiedzanie od ostatnich pięter, gdzie były najbardziej interesujące nas ekspozycje, bo w 1,5h wszystkiego dokładnie nie damy rady zobaczyć.

Najdłużej używany typ chińskich monet - te są z ok. 10r. n.e.
Z lewej srebrna sztabka 50 taeli używna w transakcjach z Anglią
Z prawej sztabka o tej samej wartości, używana wcześniej na rynku wew.

Rzeczywiście były tu chyba najciekawsze wystawy. Najpierw zwiedziliśmy tę poświęconą chińskim pieniądzom. Najstarsze „monety” pochodzące z V-IIIw. p.n.e. swoimi dziwnymi kształtami w ogóle nie przypominają współczesnych. A co ciekawe stosowane były w takiej postaci przez setki lat - aż do dynastii Tang (618-907). Na przełomie poprzedniej i naszej ery, w czasach dynastii Qin (221-206 p.n.e.) i Han (206 p.n.e – 220 n.e.), pojawiły sę monety przypominające klucze do zamków typu Yeti/Yale oraz typowe: okrągłe z kwadratowym otworem pośrodku. Takie były w użyciu przez blisko 2 tys. lat - aż do dynastii Qing (1644–1911). Generalnie były to monety ze stopów miedzi, ale zdarzały się też złote. W czasach Mingów dodatkowo zaczęto używać banknotów oraz srebrnych sztabek, ale nie bito z tego metalu typowym monet. Charakterystyczne srebrne taele (sztabki w kształcie kołyski) pojawiły się w Chinach po wojnach opiumowych (połowa XIXw.) - narzucone przez Anglików (pierwsze taele były odlewane właśnie w Szanghaju). Ponieważ jeden tael to 37,3g czystego kruszcu, w obiegu były też większe sztabki, zawierające jego wielokrotność (np. 50). Pod koniec wieku XIXw. zaczęto już bić typowe monety ze srebra (yuany), choć w użyciu były też nadal miedziaki. Ekspozycja oprócz samych monet i banknotów pokazywała również narzędzia do ich wytwarzania: matryce banknotów czy formy do odlewu monet. Kolejna duża wystawa na najwyższym piętrze poświęcona była jadeitowi i wyrobom z niego wytwarzanym. Odcienie tego minerału oscylują wokół jasnozielonego, czasem białego - na tym polu nie było wielkiej różnorodności. Za to formy i kształty wyrzeźbionych z niego ozdób były bardzo różne, często wręcz zaskakujące - jak można tak drobne detale wykonać w dość twardym kamieniu, a potem to jeszcze ładnie wypolerować. Ostatnia na tym piętrze wystawa przedstawiała stroje i maski z Tybetu - można tu zobaczyć inne oblicze Chin (o ile akceptuje się chińską okupację tej krainy).

Ozdobna drewnia ścinka na wystawie mebli chińskich
Niewielki pojemnik lub naczynie wyrzeźbione w jadeicie

Piętro niżej ciekawa ekspozycja mebli pochodzących z różnych dynastii, w większości misternie zdobionych, czasem pokrytych laką. Oprócz typowych użytkowych mebli (stołów, szaf, krzeseł) były też wyłącznie ozdobne - takie drewniane ścianki, często z wpasowanymi obrazami - prawdziwe dzieła sztuki. Co ciekawe takie ścianki są nadal popularne w chińskich domach - widzieliśmy podobne w sklepie ze współczesnymi meblami. Wystawa kaligrafii pozwoliła na zapoznanie się z ewolucją chińskiego pisma - od najstarszych form, do tych prawie współczesnych. W większości były to długie, poziome, papierowe zwoje, nawinięte na drewniany pręt, zapisywane z góry do dołu. W odróżnieniu od kaligrafii europejskiej, chińska kaligrafia nie była wyłącznie sztuką dekoracyjną i sposobem pięknego pisania, ale miała status samodzielnej sztuki, a dzieła kaligraficzne były wysoko cenione, oprawiane jak obrazy i kolekcjonowane. Rozwinęła się w pełni od czasów dynastii Jin (265-420) i jest kontynuowana do dnia dzisiejszego. W konfucjańskiej doktrynie wszechstronności, kaligrafia obok malarstwa, muzyki i gry w go była jedną z Czterech Sztuk, które powinien opanować człowiek wykształcony. Wśród wybitnych kaligrafów byli nawet cesarze. Dzieła kaligraficzne były dawniej bardzo cenionym podarunkiem od osoby o wyższym statusie społecznym. Kaligrafia chińska wykorzystywała graficzne elementy chińskich znaków: kierunek kresek i jego zmianę, ich grubość, wzajemne rozłożenie wewnątrz znaku itp. Indywidualność twórcy przejawiała się w sposobie ich stawiania, celowym lub nieumyślnym odstępstwie od reguł pisania kresek, ich dynamiczności, sposobie łączenia i ogólnej kompozycji napisu. Każde dzieło kaligraficzne podpisane jest dwoma pieczątkami: imienną autora oraz organizacji lub grupy artystycznej do której należy. A takie pieczątki były ekspozytami na sąsiedniej wystawie.

Waza z dynstii Ming - wtedy przeważnie były ozdabiane na niebiesko
Kaligrafia z czasów dynastii Ming - po prawej część namalowana kursywą

Pieczątki od zawsze były używane jako forma podpisu i temu celowi służą do dziś. Początkowo używane wyłącznie przez cesarzy, potem przez inne osoby z wyższych sfer, obecnie służą każdemu. Chińskie pieczątki są oficjalnym dowodem tożsamości, podobnie jak w kulturze Zachodu podpis odręczny. Są trudne do podrobienia i wykorzystuje się je do różnych operacji takich jak otwieranie kont bankowych, wystawianie faktur czy płacenie podatków. Z tego powodu są pilnie strzeżone przez ich właścicieli. Oprócz imiennych są też pieczątki urzędowe lub firmowe - ich wykonanie zleca się specjalistycznym firmom i rejestruje w Biurze Bezpieczeństwa Publicznego. Chińskie pieczęcie są wykonywane najczęściej z kamienia, drewna, bambusa, plastiku lub kości słoniowej, a same rękojesci są często rzeźbione, stanowiąc sztukę samą w sobie. Stempluje się czerwonym tuszem (w formie pasty), przy czym znaki mogą być białe (yin) lub czerwone (yang). Na kolejnym, najniższym piętrze wystawy już były mało egzotyczne - rzeźba i malarstwo, więc przejrzeliśmy je dość pobieżnie zwłaszcza, że czas nam się kończył. No może jedynie wazy chińskie na ciut dłużej nas zatrzymały - ale tylko „ciut” bo wazy znamy z Grecji. Generalnie każdy pewnie znajdzie w muzeum coś ciekawego, ale osobiście polecam zwiedzanie tak jak my - od góry.

Centrum Planowania Miasta

Okolice Bund-u zmieniające się w podobnym okresie
Rozwój Pudong-u w ciagu ostanich 140 lat

Leżący u ujścia rzeki Jangcy Szanghaj to najliczniejsze miasto Chin - pod koniec 2017r. liczba mieszkańców przekraczała już 24 miliony. To o dwa miliony więcej niż liczy Pekin, a Szanghaj zajmuje dwukrotnie mniejszą powierzchnię (6833km2). W odróżnieniu od stolicy ChRL nie może za bardzo powiększyć swojego obszaru - zajmuje trójkątny cypel otoczony z jednej strony rzeką Jangcy, z drugiej Morzem Wschodniochińskim, a z trzeciej lądem pełnym jezior i kanałów. Pomimo tego, liczba ludności miasta wciąż rośnie - szacuje się, że przy obecnym tempie, ok. 2050 roku podwoi swój obecny stan. Taki niesamowity rozwój wynika z faktu, że jest to finansowe i ekonomiczne centrum Chin. Drugi pod względem wielkości port handlowy na świecie sprawia, że Szanghaj staje się coraz większym ośrodkiem handlowym, szczególnie dla przedsiębiorców z Zachodu. Od czasu przyłączenia do Chin Hongkongu (1997r.) oba miasta rywalizują o bycie ekonomiczną stolicą kraju, co dodatkowo stymuluje ich rozwój. W Hongkongu mieści się co prawda więcej banków, ale Szanghaj ma wsparcie rządu ChRL, tanią siłę roboczą i większe zaplecze przemysłowe. Szanghajski wzrost gospodarczy często przekracza 11% w skali rocznej. Problemem jest przede wszystkim zapewnienie mieszkań dla kolejnych rzesz przybyszów, oraz podążający za wzrostem liczby ludności i samochodów odpowiedni rozwój infrastruktury komunikacyjnej: dróg i metra. Szerokie arterie miejskie są już na wielu odcinkach dwupoziomowe. Rosnąca liczba aut stanowi też wyzwanie dla parkingów przy blokach. Jest mało miejsc wokół nich, głównie w podziemnych kondygnacjach, ale dla 30-piętrowego wieżowca to zbyt mało. Buduje się już obecnie bloki, w których miejsce parkingowe jest na każdym piętrze obok mieszkania, a samochód dociera tam specjalną windą. Metro w Szanghaju, którego budowę rozpoczęto w 1993 roku, ma obecnie 16 linii o łącznej długości ponad 670km - co czyni je największym na świecie (do 2020 roku planowane jest wydłużenie sieci do 830 km, a do 2024r. połączenie z metrem Suzhou). Wielka liczba stacji (ponad 400) sprawia, że z dowolnego punktu miasta można pieszo dotrzeć w maksymalnie 20 min. Liczba linii autobusowych już dawno przekroczyła 1000. A baza mieszkaniowa i transportowa, to nie wszystkie z wyzwań, które stoją przed władzami miasta. Tak ogromna aglomeracja ma olbrzymie zapotrzebowanie na energię elektryczną i wodę. Odprowadzenie ścieków komunalnych (do morza przez rzekę Huangpu) też jest sporym wyzwaniem, pomimo że 95% z nich nie jest oczyszczana. Komunikacja z resztą kraju też wymaga ciągłego rozwoju - dwa porty lotnicze, 4 linie kolejowe i obecna sieć autostrad bez rozbudowy nie wytrzymałyby gwałtownego wzrostu liczby mieszkańców.

Każda ulica, skwer czy pojedynczy budynek mają tu swoje odwzorowanie
Ogromna makieta Szanghaju, zajmująca całe piętro

Tak intensywny rozwój miasta wymaga precyzyjnej koordynacji. Efekty takich działań można zobaczyć w Centrum Planowania Miasta (Urban Planning Exhibition Centre). Nowoczesny budynek przy Placu Ludowym, na przeciwko gmachu władz miasta, na kilku kondygnacjach udostępnia wystawy obrazujące historię miasta, jego rozwój i plany na przyszłość. Interesująca jest zarówno treść, jak i forma: piękne stare zdjęcia (w zestawieniu ze współczesnymi tych samych miejsc), interaktywne mapy, trójwymiarowe kino i symulatory. Jednak największe wrażenie robi z pewnością, zajmująca całe 4 piętro, makieta miasta (planowany stan na 2020r.). To największa tego typu makieta na świecie, zbudowana w skali 1:100. Aby ją obejść potrzeba kilku minut. Okresowo podświetlana, więc możemy zobaczyć jak miasto wygląda za dnia i w nocy. To niesamowite przeżycie zobaczyć coś takiego, zwłaszcza dla osób, który interesują się urbanistyką. Opuszczając centrum zakończyliśmy zwiedzanie wszystkich obiektów podczas całej naszej wycieczki. Pozostał nam już tylko spacer dwoma najsłynniejszymi deptakami Szanghaju: bulwarem Bund [Band] i ulicą Nankijska (Nanjing Dong).

Bund

Widok na Pudong. Jin Mao Tower prawie nie widać na tle „otwieracza”
Peace Hotel i początek ulicy Nankijskiej, a po prawej: Bank of China

Przejeżdżamy na położony na zachodnim brzegu rzeki Huangpu - Bund. Cała promenada ma prawie 1,5km długości - my przespacerujemy się jej centralnym odcinkiem, o długości około pół kilometra. Wzdłuż szerokiej, ruchliwej choć niezatłoczonej ulicy (większość ruchu samochodów przeniesiono do tunelu po ulicą), po jej zachodniej stronie, stoją monumentalne budynki, które widzieliśmy poprzedniego wieczora z pokładu statku. Wszystkie wybudowano na przełomie XIX i XXw., w stylu klasycystycznym, albo barokowym czy art deco. Jest ich tu około 50, w większości stanowią siedziby banków i instytucji finansowych oraz hoteli. Zapewne jednych z najdroższych w Szanghaju, bo z niesamowitą panoramą leżącej po drugiej stronie rzeki dzielnicy Pudong, z najwyższymi budynkami miasta. Od samego powstania było główne centrum finansowe - nie tylko Chin, ale całej Azji Wschodniej. Kilkadziesiąt lat później, kiedy powstała Chińska Republika Ludowa, budynki zajęto na potrzeby instytucji rządowych i do pierwotnej funkcji powróciły dopiero na przełomie lat '70 i '80 XX wieku, po rozpoczęciu reform wolnorynkowych. W jedną stronę szliśmy chodnikiem wzdłuż ulicy, skąd mogliśmy podziwiać gmachy znajdujące się po jej drugiej stronie. Co ciekawe, podobnie jak kamienice na rynkach staromiejskich w Europie, przy ulicy mieścił się przeważnie wąski front budynku, prostopadle ustawionego do ulicy (zobacz zdjęcie).

Symbol Giełdy Szanghajskiej - na wzór słynnego Byka z Wall Street

Jednak z poziomu chodnika jest kiepski widok na Pudong - o wiele ciekawszy jest spacer właściwym deptakiem - grzbietem wału przeciwpowodziowego, zwanego „murem zakochanych”. Zakochanych nie widzieliśmy (może nie ta pora) - przeciskaliśmy się głównie przez tłum chińskich turystów, w większości w starszym wieku, wyglądających na pochodzących z prowincji (fizjonomia, ubrania, braki w uzębieniu itp.) Każdy z nich trzymał w garści (lub na pasku) nieodłączny bidon z wrzątkiem lub herbatą. Z tej wysokości doskonale widać było zarówno ponad 100-letnie gmachy jak i położone na drugim brzegu Huangpu nowoczene drapacze chmur. Niestety pogoda nie była dla nas zbyt łaskawa - cały Pudong był zamglony, a czubki najwyższych wieżowców - Shanghai Tower (632m) i Otwieracza do Butelek (492m), skrywały chmury. Jin Mao Tower prawie nie widać było na tle „otwieracza”. Jedynie położona najbliżej brzegu wieża telewizyjna - Perła Orientu widoczna była w całości. Ale nie ma co narzekać - mogło być gorzej - tak jak poprzedniego wieczora, kiedy chmury skrywały prawie całe wieże. Mieliśmy naprawdę dużo szczęścia, że na szczyt Shanghai Tower wjechaliśmy pierwszego dnia, kiedy pogoda dopiero się psuła - w kolejnych dniach nie miałoby to sensu. (Wielki plus dla naszej pilotki, za dostosowanie programu do prognozy pogody.)

Podobnie jak wieczorem, teraz też rzeką statki płynęły jeden za drugim - ruch na tej wodnej „autostradzie” jest pewnie przez całą dobę. Ostatni nasz posiłek w Chinach (lunch) jedliśmy w małej restauracji przy samym wale przeciwpowodziowym. Niestety nie było to najlepsze pożegnanie z kuchnią chińską, zarówno pod względem ilości jak i smaku potraw. Widoczny na zdjęciu byk - symbol Giełdy Szanghajskiej został stworzony przez tego samego artystę, który wcześniej zrobił podobny symbol Giełdy Nowojorskiej.

Ulica Nankijska (Nanjing Dong)

Od Bund-u odbijają w kierunku zachodnim prostopadłe ulice. Jedną z nich jest ulica Nankijska, zaczynająca się przy hotelu Peace, przebiegająca dalej przy Parku Ludowym (tam gdzie Centrum Planowania Miasta i Magistrat), kończąca się dopiero po ponad 5 kilometrach. Po angielsku cała ulica obecnie nazywa się Nanjing Road, choć jeszcze kilkadziesiąt lat temu funkcjonowała pod nazwą Nanking Road (tak jak Pekin zmienił się w Beijin). A jej nazwa pochodzi od miasta Nankin, stolicy sąsiedniej prowincji, a niegdyś całego Cesarstwa Chińskiego. To główna ulica handlowa Szanghaju i całych Chin, jedna z najbardziej znanych i ruchliwych ulic handlowych całego świata. Mieszczą się tu sklepy ponad 600 słynnych światowych marek, liczne salony piękności i restauracje o długiej tradycji. Jej historia sięga połowy XIXw. - w jezyku chińskim nazwaną ją wówczas po prostu Główną Drogą, z licznymi (małymi wówczas) sklepami. Na początku XXw. wzdłuż ulicy stanęło 8 dużych domów towarowych i seria sklepów zagranicznych marek (franczyzowe).

Ten sam fragment po zmroku - zdjęcie z Sieci (bez znaku wodnego - 450€)
Deptak na wschodniej części ulicy Nankijskiej - zdjęcie moje ok. 17:00

Dzisiejsza ulica składa się z dwóch części - wschodniej i zchodniej, przy czym często mówiąc tylko ulica Nankijska, ma się na myśli jej wschodnią część: Nanjing Dong. Duży jej fragment (ok. 1,5 km) wyłączony jest od 2000r. z ruchu kołowego stanowiąc wielki, szeroki (28m), ekskluzywny deptak handlowy. Odcinek ten zmienił swój charakter, bo zmieniła się jego klientela - najbogatsi mieszkańcy ustąpili tu miejsca rzeszom turystów z całych Chin. Ale poza tą częścią „turystyczną” ulica nadal jest mekką chińskich nowobogackich.

Mieliśmy tu blisko 2h wolnego czasu - nie wiem po co aż tyle. Fragment ten jest bardzo skomercjalizowany, a ceny dla turystów raczej niezbyt przystępne. Ale może to ukłon w stronę tych, którzy lubią robić takie zakupy za wszelką (nomen omen) cenę aby móc się potem pochwalić pamiątkami z jednej z najdroższych ulic świata. A ulicę opuszczaliśmy w najciekawszym momencie - zaczynało się powoli ściemniać, a po zmierzchu jest tu najciekawiej, za sprawą bajecznie kolorowych pionowych neonów. Znalazłem w Sieci ten sam odcinek ulicy co na powyższym zdjęciu, ale po zmroku: FOTO. Na nas czekał już jednak samolot do Pekinu i dalej - do Polski. Wycieczka W krainie złotego smoka dobiegła końca :(